centrum voor architectuur & ruimtelijke kwaliteit

De Fryske Dûmkes

Selectie van bijzondere architectuur in Friesland

  • De smaak van
    • selecteer
    • Ids Willemsma
    • Doeke van Wieren
    • Wim Anker
  • Soort
    • selecteer
    • Architectuur
    • Bouwwerken
    • Herbestemmingsvoorbeelden
    • Infrastructuur
    • Landschappen
    • Openbare kunstwerken
artikelen_fotos_3329_800

De top 3 Fryske Dûmkes van

Ids Willemsma

Ids Willemsma is een Friese kunstenaar. Hij volgde een opleiding aan de Academie Vredeman de Vries in Leeuwarden. Kenmerkend voor zijn werk als beeldhouwer zijn de grote stalen beelden die op meerdere plaatsen in Noord Nederland zijn geplaatst. Naast beeldhouwer is hij actief als tekenaar. "Pareltsje fjouwer , fiif en mear dogge wy de oare kear".

dsc_6723

De rûne skippen mei platte boaijems

Op de Friese Meren

Ronde schepen zoals skutjes, schouwen, lemsteraak, praam. Prachtige bouwsels met mooi ronde lijnen, die door het water glijden. Tesamen met een mooi tuig, hoog en slank is een lust voor het oog op de Friese wateren.

zwerm-protters-def

Fûgels; in swerm protters jûns boppe de reiden lâns de mar

Boven Friesland

Een zwerm spreeuwen/protters die een levendig spel in lucht opvoeren, een prachtig gezicht die vloeiende bewegingen...

wollegras

It wollegras of wol snippegers yn it moeraslân

Fochteloërveen

Wollegras een vrij zeldzame plant, te vinden in veenachtige gebieden. Het zijn heerlijk zachte bolletjse en prachtig van kleur.

De rûne skippen mei platte boaijems

nvt nvt nvt nvt

De rûne skippen (mar ek de skouwen) dy’t eartiids by ús lâns farden troch de Boarn. Wy wennen oan it wetter healwei Aldeboarn. Mei +/- 8 jier krigen wy in kano. Type ‘Wind en Water’dy’t ús heit sels boude fan tekeningen út Na Vijven. Pake Douwe hie skipper west op it skûtsje ‘De Kaashandel’fan Van Woerden en wenne oan de Citadel yn Akkrum. Hy learde my it silen mei lúsjefersprikjes op it tafelskleed yn de keuken. Hy tekene ek faak lânskippen op stikken karton of achterkanten fan kalenders en sa. Hast altyd stiene dêr skûtsjes of boeiers, yn elts gefal rûne skippen op. Hy fertelde dan dat sa’n skip losse moast, dus behelle wêze moast en op syn tekeningen hie hy syn eigen perspektyf; hy tekene de foarkant mar ek de kont fan it skip. Winliken is myn leafde foar de rûne skippen dêr begûn. Mei 14 jier boude ik in houten roeiskou om ta sylskou. Mei 16 jier boude ik sels in GWS skou, dy’t ik ek sels tekene hie. Dêrtoch wie 5.15m lang wurden yn pleats fan de 5 m sa’t it eins moatten hie. Ik krige der wol in meetbrief by en it nûmer wie 35. Om gereedskap te keapjen om kunst te meitsjen ha ik him ferkocht en boude letter in kajútskou fan 7.20m. Wer letter bin ik begûn mei de restauraasje fan in rûne boerepream, in heal ferrotte boeier dy’t omboud is ta in Frysk jacht. Fjouwer jier ha ik dêr yn myn frije oerkes oan wurke en mei dat skip syl ik no al wer sa’n seis jier. ‘De Eineraai’ is goed 7 m lang. Eineraai is in flotgers dy’t yn de winter ûnder it iis trochgroeit en ek faak yn bûtlâniis beferzen sit mei grillige tekeningen. As ik rûne skippen sjoch,- de skûtsjes, de boeiers, de fryske jachten, de tsjotters, de boatsjes – kin ik net trochfytse. It binne sokke moaie bousels mei trochrinnende rûne lijnen, mei faak in moaie folle kop en dan nei efteren ta ôfrinnend mei in prachtich behelle rûne kont. It binne froulike foarmen en wannear der dan ek noch in moai túch op stiet – heech en slank- mei in seil as fûgelflerken is it moai dat der remhandels oan myn stjoer sit.

Fûgels; in swerm protters jûns boppe de reiden lâns de mar

nvt nvt nvt nvt

Pareltsje trije, of is it no ien of twa, de folchoarder is willekeurich opskreaun; in swerm protters. Al myn hiele libben bin ik in fûgeltsjeman. Doe’t ik noch yn de widze lei siet ik altyd yn de beammen te sjen, sei ús mem. Se hat leau ik wol twifele oft it wol goed mei my wie. Do wiest hielendal fikseard as der in mosk of in protter yn de beammen siet. Dan gongen dyn eachjes hieltyd achter dy fûgel oan. Ik kaam maitiids ek altyd mei bûsenfol eineaaien thús en sels ris mei in jonge skries , dy wie syn mem kwyt, sei ik. Ik moast dan sa’n jonge fûgel sa gau as mooglik werom bringe nei it plak dêr’t ik him oppakt hie. Mar as ik der mei de kano en letter mei de skou op út wie en ik seach in swerm protters, fasinearde my dat ôfgryslik. Soms stie ik mei myn lytse tintsje yn it bûtlân en hearde ik jûns samar ynienen allegear getsjotter en gekras fan in swerm protters dy’t flak by my yn reiden of beamkes as in reinbui delstrutsen. De loft waard der donker fan. Tûzenen protters kamen del en ik waard der emosjoneel fan. Hiel inkeld sjoch in no ek noch wolris in swerm protters. Okkerjiers seach ik in wolk oer Ljouwert gean; links, rjochts, op en del, nea geskel of geflok, allinnich mar musikaal gekwetter en ek gjin oanfarringen of middelfingers.

It wollegras of wol snippegers yn it moeraslân

Fochteloërveen, Veenhuizen

nvt nvt nvt nvt

As lyts jonkje woe ik net fytse. Ik draafde altyd. Wy wennen yn de Nesker húskes rjochting Aldeboarn oan de Boarnsterdyk en elke dei draafde ik nei skoalle. Ik skat dat dat sa’n 2,5 km wie en hast elke dei plukte ik in boskje blommen foar ús mem as ik wer nei hûs ts draafde. Faak bûterblommen, pinksterblommen en hynsteblommen want dy rûkten sa lekker mei út de stâlen wei fan dy kleverige, bittere molke. Mar der wie ek in tiidsrek dan bloeiden de siggen, moai swart mei brune en giele puntsjes en tagelyk bloeide dan ek it snippegers. En dat wie myn favoryt. Ik struts se hiel faak oer myn wangen. Dat fielde sa hearlik sacht en se wienen sa moai fan kleur en struktuer dat ik dêr letter ek ien fan myn skipkes nei ferneamd ha.

IMG_2874

De top 3 Fryske Dûmkes van

Doeke van Wieren

Architect-Directeur van TWA Architecten. Begon zijn loopbaan als ontwerper- en sinds januari 2000 als compagnon van Gunnar Daan. Recent is zijn ontwerp voor de Watercampus gerealiseerd waar hij in GEAR verband samenwerkte met Bart Zantman. Eenvoud, zeggingskracht en contextualiteit kenmerken bijna al zijn ontwerpen. Innovatie en duurzaamheid hebben zijn bijzondere interesse.

West Terschelling

De Haven van West-Terschelling

West-Terschelling

De enige natuurlijke haven van Nederland. Aankomen in die haven voelt voor mij een beetje als thuiskomen.

IMG_0131.JPG

Tempeltje van Ids Willemsma

Marrum

Een ijzersterk beeld dat op die lange lijn van de dijk een punt markeert en meetkundig en in vorm allerlei verwijzingen en betekenissen in zich heeft.

NAG 05klein

Huis aan de Kaepwei

Gaastmeer

Soms lijkt een plan zichzelf bijna te ontwerpen en ontstaat er iets dat boven jezelf uitstijgt.

De Haven van West-Terschelling

Willem Barentszkade

Haven

Voor mij liggen de mooiste plekken in Friesland altijd op de ontmoeting van water en land. En omdat Friesland vanaf het water is ontstaan, zijn dat ook vaak de plekken waar natuur en cultuur bij elkaar komen. Neem de tijd die als wijzer tussen deze uitersten penduleert en je hebt een steeds veranderende balans die altijd blijft boeien. Met als meest sprekend voorbeeld het Wad waar de uitersten droog en nat, diep en ondiep, licht en donker elke 6 uur, elk etmaal, elk seizoen wisselen in een eeuwig intrigerend schouwspel.

Wij komen al ons hele leven regelmatig op Terschelling waar je in West de enige natuurlijke haven van Nederland vind. Aankomen in die haven voelt voor mij een beetje als thuiskomen. En met het eerste licht en opkomend water met het tij de haven uitglijden over de mosselbanken richting vaste wal is onvergetelijk. Ik heb getwijfeld tussen de haven en het drenkelingen huisje. Ik heb voor de eerste gekozen omdat het drenkelingen huisje van dezelfde orde is als het volgende dûmke.

Tempeltje van Ids Willemsma

Zeedijk, Marrum

Ids Willemsma Uitkijkpunt 1993 Wetterskip Fryslan

Wij kunnen met helder weer het tempeltje zien liggen op de dijk bij het Noorderleech. Het is ook letterlijk een punt op de horizon om op een mooie dag vanuit Burdaard naar toe te lopen, boven op de kruin en tussen de zuilen over wad en land uit te kijken, de weide- en de zeevogels te horen en de zee te ruiken. Dit kunstwerk is net als alle werken van ids Willemsma een ijzersterk beeld dat op die lange lijn van de dijk een punt markeert en meetkundig en in vorm allerlei verwijzingen en betekenissen in zich heeft. Voor mij is het een gekoesterde plek waar ik graag kom.

Huis aan de Kaepwei

Kaepwei 3, Gaastmeer

Gunnar Daan en Doeke van Wieren Woonhuis 1998

We hebben zelf een paar keer de kans gekregen te bouwen op de grens van water en land, hoewel die grens hier bijna niet te trekken valt. De grond is hier zo sompig als ‘dik water’. Een laag dijkje moet voorkomen dat het water niet te vaak over Gods akker vloeit. Op dit huis, dat ik samen met Gunnar Daan heb ontworpen, ben ik nog steeds erg trots. Misschien wel het beste werk dat we ooit maakten omdat dit huis –net als het tempeltje van Ids- zo vanzelfsprekend in het landschap past. Soms lijkt een plan zichzelf bijna te ontwerpen en ontstaat er iets dat boven jezelf uitstijgt. Bijna altijd is het beeld in basis eenvoudig en bescheiden en vanzelfsprekend maar gebeurt er iets in de interactie met het prachtige Friese Landschap.

Wim-wachtkamer-nieuw

De top 3 Fryske Dûmkes van

Wim Anker

Willem (Wim) Anker is een bekende Nederlandse strafpleiter en al vanaf vanaf 1981 werkzaam als advocaat in Leeuwarden en werd in 2015 door collega's uitgeroepen tot 'meest gewaardeerde advocaat'.

blokhuispoort

Herbestemmingsproject De Blokhuispoort

Leeuwarden

"Mijn (con)frère Hans en ik hebben daar honderden voetstappen liggen in het oude en traditionele huis van bewaring, dat een geheel eigen sfeer en karakter had en ook bijzonder was qua bejegening van gedetineerden. Nu is het een veelkleurige broedplaats van creatieve geesten."

Oudebildtdijk

Oude Bildtdijk

Oude Bildtdijk

"Imponerende en markante straat. Volgens mijn gegevens met 14 km de langste straat van Nederland. Telt als bewoners veel artistieke, creatieve en onafhankelijke geesten. Een omweg waard!"

Pastorie Foudgum

Pastoriewoning van François HaverSchmidt

Foudgum

“De dominee/dichter kende er een eenzame en vrij ongelukkige tijd. Een fraai en bij de persoon passend werk is vanzelfsprekend ‘snikken en grimlachjes’”

Herbestemmingsproject De Blokhuispoort

Blokhuisplein 40, Leeuwarden

nvt Oorspronkelijk Bolwerk en Gevangenis, nu creatieve broedplaats 16e eeuw en latere aanpassingen Albrecht van Saksen

“Mijn (con)frère Hans en ik hebben daar honderden voetstappen liggen in het oude en traditionele huis van bewaring, dat een geheel eigen sfeer en karakter had en ook bijzonder was qua bejegening van gedetineerden. Nu is het een veelkleurige broedplaats van creatieve geesten. Ik kom er vaak en geniet! In oude gevangenissen en huizen van bewaring ziet men ook hotels of restaurants of AZC’s verschijnen. De herbestemming in Leeuwarden is naar mijn mening een groot succes en een verrijking – in vele opzichten –voor de stad Leeuwarden.”

Oude Bildtdijk

Oude Bildtdijk

Straat/Dijk vanaf 1505

“Imponerende en markante straat. Volgens mijn gegevens met 14 km de langste straat van Nederland. Telt als bewoners veel artistieke, creatieve en onafhankelijke geesten. Een omweg waard!”

Pastoriewoning van François HaverSchmidt

P. Paaltjenspad 3, Foudgum

Pastorie 1723

“De dominee/dichter kende er een eenzame en vrij ongelukkige tijd. De persoon van HaverSchmidt  (Piet Paaltjens) wordt echter in Foudgum nog altijd levend gehouden, o.a. middels een wandelroute en rondleidingen in de betreffende kerk. Een fraai en bij de persoon passend werk is vanzelfsprekend ‘snikken en grimlachjes’.”