centrum voor architectuur & ruimtelijke kwaliteit

Haak om Leeuwarden

Verslag Attiekavond:
Ogen op de Haak 6-9-13

De Haak om Leeuwarden is een gigantisch infrastructureel project waarin 40 ‘kunstwerken’ een plaats moeten krijgen. Vanavond zal het niet gaan over de nut en noodzaak, want De Haak komt er.

Frank Talsma ( Landschapsarchitect H+N+S )
De inpassingsvisie voor De Haak

Aan de inpassingsvisie is een onderzoek op verschillende schaalniveau’s vooraf gegaan. De aanblik van zowel op als van de weg. Als schakel tussen de A31 en de rondweg. Het omringende landschap en de inpassing in het landschap. Als omvattend element in de grootse plannen voor stedelijke uitbreiding.

Het is een traject van 11 km, wat je met 100 km/u in 6 minuten aflegt.

Enkele uitgangspunten:

  • Vanuit het landschap bezien moet de vormgeving onnadrukkelijk en eenvoudig zijn. Zonder beplanting of verlichting
  • De oriëntatie op het landschap moet optimaal zijn. Doorzichten op omringend landschap of dorpen/kerktorens zijn bewust opgezocht
  • Slingeringen in het traject moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. (zoals de kruising met de Swette)
  • De Middelsee wordt zoveel mogelijk leeg gelaten. Uitbreidingen worden hier omheen gepland.
  • Naast passages met landschappelijke elementen als waterstromen, worden ook voormalige tracés hersteld of overbodige tracés opgeruimd (zoals de weg naar Deinum)
  • Wegprofielen sluiten aan bij het landschapstype
  • De stadsrand wordt in de toekomst verzacht met riet en water, nu dienen de agrarische gronden nog als buffer.
  • De knopen in het tracé worden bewust niet beplant, maar duidelijk zichtbaar gelaten. Een mogelijkheid is om als accent in het gras bloemen aan te planten.
  • De Werpsterhoek wordt vormgegeven als een ‘Superterp’
  • De Westelijke invalsweg krijgt een accent of ´landmark´
  • De passsage over de Swette wordt een fly-over. Aangezien de Swette onderdeel uitmaakt van de Elfstedenroute zal deze hoog genoeg zijn om onderdoor te schaatsen.

Bert Bandringa  (Sr Adviseur Stedenbouw – Gemeente Leeuwarden)
Het Ambitiedocument

De aandacht voor landschappelijke inpassing bij een project op deze schaal is zeer vernieuwend.

De grote diversiteit aan aannemers en opdrachtgevers maakte het vervaardigen van een ambitiedocument noodzakelijk. Wat geef je al opdrachtgever(s) mee aan de opdrachtnemers.

In 5 verschillende categorieën werden verschillende eisen gesteld: Kunstwerken wegverkeer, Kunstwerken spoor, Wegmeubilair en beplanting, Materialen en kleuren, Aquaducten

Er moet een ‘familie’ van kunstwerken onstaan met als hoofdthema ‘licht en luchtig’. Criteria zijn doorgevoerd tot in de details zoals; randelementen van roestvrijstaal bij bruggen, absentie van vangrails, plaatsing van kasten: centraal en in donkere tint. Bij aquaducten zijn eisen gesteld aan vorm en afwerking van de waterbak en aanwezigheid van groen.

Om tot een snel welstandsakkoord te komen worden de plannen in een vroeg stadium voorgelegd aan het Q-team (kwaliteitsteam onder voorzitterschap van Niek Verdonk).

Het document Nieuw Stroomland is van later datum dan het ambitiedocument en is er op sommige punten strijdig mee. 

Jan Otto Schilstra (Penta Architecten)
Aquaduct Westelijke Invalsweg

Uitgangspunten bij het ontwerp:

  • Binnenkant stad stedelijke uitstraling/steenachtig
  • Buitenkant stad een groene entree

De aanwezigheid van de spoorbrug maakt landschappelijk inpassing lastig. Om toch de groenvlakken zo dicht mogelijk tegen de aquaductbak aan te kunnen plaatsen moesten de in het ambitiedoc. vastgestelde schalen naar buiten worden geplaatst.

De ondersteuning van een aquaduct moet aan strenge eisen voldoen. Wegens het hoge krachtenverloop kan je niet om het even elke constructie toepassen. Uiteindelijk is gekozen voor een dubbelwandige constructie met een onderhoudspad ertussen. Het ambitiedocument gaf aan dat 1 wand van de fietstunnel van keramiek mag worden voorzien. Dit zal de vorm krijgen van een soort schilderijtjes aan de wand.

Het tweede aquaduct aan de Drachtsterweg zal een broertje/zusje worden van deze. Het realiseren van een groene entree was ook hier moeilijk.

Corné van Overveld  (Landschapspartners)
Zuidelijk traject van de Haak

In samenwerking met I’M architecten zijn landschapspartners de ontwerpers geweest voor het zuidelijke deel van de Haak. Zij zijn begonnen met een interpretatie van het ambitiedoc. Wat ligt er al vast?

De diagonale kruising van wegen over de Swette maakte de uitvoering van een viaduct technisch lastig (plaatsing van de pijlers). Er is hier gekozen voor ‘losliggende’ kunstwerken (wegdek) met een sterke verjonging door groenvlakken.

WEST8 maakte een rapport voor de werpsterhoek; de Terp – LandArt. Een kunstwerk van gewapende grond. Hoe maakt je hierin de doorsnijdingen van de wegen zonder de hoofdvorm aan te tasten? De fietsroute wordt gerealiseerd op de duiker zodat een snelle dubbele uitvoering mogelijk is. Eén wand wordt ook hier bekleed met 50% keramische tegels. Inspiratie voor uitvoerend kunstenaar Maarten de Reus is de tekening van water op beton, onbedoelde vlekken en begroeiing, een soort druip-effect.

De terp zou in het ontwerp van WEST 8 beplant worden met bomen. Hierover is veel discussie geweest. Het ambitiedoc. gaf hierin de doorslag. Alle kunstwerken moesten onbeplant blijven.

Hans Achterbosch (AchterboschZantman Architectuur)
niet uitgevoerd ontwerp voor Aquaduct westelijke invalsweg

Voor het ontwerp zijn accenten uit het Beeld Kwaliteitsplan een uitgangspunt geweest. In samenwerking met Onix is besloten een symbool voor de rand van de stad te maken. Het aquaduct als een overgang van het land naar de stad.

Het ambitiedocument is erg braaf en biedt weinig ruimte voor interpretatie. Waarom mag een aquaduct niet als markant gevoeld worden? Hierbij wordt de scheefheid van het traject uitgenut en valt de rand van de stad samen met de rand van het water (van Harinxmakanaal). Omdat op dit punt langzamer wordt gereden mag best meer aandacht zijn voor de uitvoering van het object.

Als inspiratie diende het Koggeschip, met de kiel als symbool. Zo ontstaat een nieuwe poort naar de stad. De waterbak zou met hout bekleed moeten worden, evenals de scheiding tussen weg en fietspad. Dit wijkt sterk af van het ambitiedoc.

Ook waren er contacten gelegd met kunstenaar Armando en Tigchelaar uit Makkum om het tegeltableau te realiseren.

Niet alleen zou dit een bijzonder kunstwerk opleveren, ook zou dit het eerste aquaduct zijn dat met hout ondersteund werd.

Discussie (geleid door Ap Timmermans)

Waarom werd dit ontwerp voor het aquaduct afgekeurd?

Bert Bandringa: Voor deze opgave waren 4 deelnemers. Dit was nog voor het Q-team zich boog over de Haak. Voor de eenheid van de haak zijn uitgangspunten opgesteld. Het aquaduct van AchterboschZantman week hiervan teveel af. Wie A zegt moet ook B zeggen.

Is het ambitiedocumenten inderdaad te braaf geweest? Levert creativiteit een beter beeld op/

Bert Bandringa: Bij de beoordeling van de opgaves waren meet techneuten dan ontwerpers betrokken. Het document voldeed prima.

Siebren Baars: De samenhang die door WEST8 is opgesteld is specifiek voor Leeuwarden, dus uniek. Waarom mag de terp dan nu wel onbeplant blijven en is materiaalkeuze een breekpunt?

Frank Talsma:  De hoofdlijn is wel vertaald in de uitwerking. De doorsnijding van de Terp is erg lastig. Het is moeilijk om de vorm krachtig te houden. Met bomen raakt het beeld nog meer vertroebeld. Hierom is gekozen om de pure grondvorm toe te passen.

Ap Timmermans: Er ontstaat wel een wildgroei aan lantarenpalen.

Durk Bergsma – projectdirecteur: Er was veel discussie over het wel/niet plaatsen van bomen

Discussieer mee